b6b4hy_rtebanner h1b2

Konuşmalar önceki sayfa

02.02.2012 2012 ULUSLARARASI KOOPERATİFLER YILI

Kıymetli Katılımcılar,

Değerli Kooperatifçiler,

Basınımızın Mümtaz Temsilcileri,

Uluslararası Kooperatifler yılı faaliyetlerinin açılışını yapmaktan ve bu toplantı vesilesiyle sizlerle bir arada olmaktan büyük mutluluk duyuyor, hepinizi sevgi ve saygı ile selamlıyorum.

Kooperatifler insanlık tarihindeki yardımlaşma ve işbirliğinin bir ürünüdür.

Medeniyetimizin değerlerinde var olan yardımlaşma ve dayanışma kültürü, çağdaş anlamda Türk kooperatifçilik hareketinin başlamasının fikri temelini oluşturmuştur.

Lonca, imece gibi bizim medeniyetimize ait sosyo-ekonomik örgütlenmeler, çağdaş anlamda kooperatifçiliğin gelişmesine zemin oluşturmuştur.

Dolayısıyla kooperatif ortaklıklar bu toprakların hayat tarzından güç almaktadır.

KOOPERATİFLERİN ÖNEMİ

  • Kooperatifler; demokratik olarak yönetilen,       sorumluluk, eşitlik, adalet, yardımlaşma ve dayanışma gibi değerlerin kılavuzluk ettiği girişimler olarak diğer işletmelerden ayrılırlar.
  • Kooperatifçiliğin temelinde topluma hizmet anlayışı vardır.
  • Kooperatiflerin merkezinde insan vardır. Bu nedenle, kooperatifçilik, bireylerin ve toplumun ekonomik ve sosyal kalkınması açısından önemlidir.

YENİDEN YAPILANMA SÜRECİNDE KOOPERATİFLER

Hükümet olarak kooperatiflerin gelişmesine ve etkinliklerinin artmasına özel bir önem veriyoruz.

Çünkü kooperatifler sosyal ve iktisadi kalkınmanın nimetlerinin daha geniş kesimlere ulaştırılmasının en iyi yollarından biridir.

Kullanılamayan kaynaklar kooperatif işletmeler sayesinde birleşince büyük bir ekonomik güç haline gelerek geniş toplum kesimlerinin refahını artırmaktadır.

Kamu ve Özel sektörün ardından “Üçüncü Sektör” olarak tanımlanan kooperatifler, Sosyal Devlet politikalarının hayata geçirilmesinde önemli ve yeni görevler üstlenmektedir.

Kooperatif işletmeler, dünyada yaşanan son ekonomik krizde diğer sermaye şirketlerine kıyasla daha az etkilenerek güven tazelemiştir.

Özellikle Bankacılık sektöründe kurulan kooperatiflerin 2008 finansal krizi süresince tüm dünyada tasarruf ve kredi hacmi olarak büyüme göstermesi bu durumu ispatlar niteliktedir.

Kooperatif işletmeler, 2023 yılında kendisine büyük hedefler çizmiş ülkemizin, bu hedeflerine ulaşması için önemli dayanaklarımızdan biri olacaktır. 

Bu nedenle sektöre hükümetimiz tarafından özel önem verilerek hizmet sunulmaktadır.

  • 12 Haziran 2011 seçimlerinden kısa bir süre önce Bakanlıkları yeniden yapılandırma çalışmalarımız çerçevesinde, Gümrük ve Ticaret Bakanlığı bünyesinde Kooperatifçilik Genel Müdürlüğü’nü kurduk.
  • Ayrıca, Hükümet Programında kooperatifçilikle ilgili tedbirlere yer vererek bu konudaki hassasiyetimizi ortaya koyduk.  
  • Bugün esas olarak, Birleşmiş Milletler tarafından “Uluslararası Kooperatifler Yılı” olarak ilan edilen 2012’de gerçekleştireceğimiz faaliyetlerle ilgili “Eylem Planı”nı detaylarını konuşacağız.

Ama ona geçmeden önce sektörle ilgili bazı verileri ve son gelişmeleri sizlerle paylaşmak istiyorum.

DÜNYADA KOOPERATİFLER

İnsanlar arası yardımlaşma insanlık tarihi kadar eski olmakla birlikte, bugünkü anlamda ilk kooperatifler;

-          1750'de Amerika'da Benjamin Franklin'in yangına karşı kurduğu yardımlaşma sigortası ile aynı yıl Fransa'da kurulan “peynir kooperatifi” olarak kabul edilmektedir.

-          Çağdaş kooperatiflerin ilk öncüsü sayılan Rochdale (roçdel) Tüketim Kooperatifi 1844 yılında İngiltere’de kurulmuştur.

Bugün dünyada kooperatifler, çok küçük işletmelerden küresel bazda milyar Euro’luk satışlar yapan büyük işletmelere kadar geniş bir alanda faaliyet göstermektedir.

Birleşmiş Milletlerin tahminine göre; dünya genelinde 750 binden fazla kooperatif bulunmaktadır ve 1 milyardan fazla kişi bu kooperatiflere ortaktır.

Kooperatifler dünya çapında 100 milyondan fazla kişiye iş imkânı sağlamaktadır.

Ticaret hacimleri, gelişen ve gelişmekte olan ülkelerin gayrisafi yurtiçi milli hâsıla rakamlarının %3’ü ila % 10’unu oluşturmaktadır.

Dünyanın en büyük 300 kooperatifine ait bilgilerin değerlendirmesiyle oluşturulan “Uluslararası Kooperatifler Birliği Küresel-300 Projesi’ne” göre 2008 yılında kooperatiflerin toplam ciroları 1,6 trilyon Dolar’a ulaşmaktadır.

TÜRKİYE’DE KOOPERATİFLER

  •     Ülkemizde kooperatifçilik hareketinin Mithat Paşa'nın 1863’te kurduğu Memleket Sandıklarıyla başladığı kabul edilir. Memleket Sandıkları aynı zamanda teşkilatlı zirai kredinin de başlangıcıdır.
  • İlk tüketim kooperatifi 1913'te İstanbul Çırçır'da kurulmuştur.
  •     27 Mart 1914'te kurulan “Aydın İncir Müstahsilleri Ortaklığı”, ülkemizdeki ilk tarım satış kooperatifidir.
  •  Memleketimizde düzenli bir çalışma gösteren ilk ciddi kooperatif 1925'te kurulan “Ankara Memurları İstihlak Kooperatifi”dir. Atatürk, İsmet İnönü ve Celal Bayar bu kooperatifin kurucuları arasındadır.
  •  25 Mayıs 1933'te Kooperatiflerin ilk birliği kurulmuştur.
  •  1969 yılında kabul edilen “1163 sayılı Kooperatifler Kanunu” Türk Kooperatifçilik mevzuatı içinde önemli bir yeri ve boşluğu doldurmuştur.

Gümrük ve Ticaret Bakanlığı, Gıda, Tarım ve Hayvancılık Bakanlığı ile Çevre ve Şehircilik Bakanlığı’nın görev ve sorumluluk alanında faaliyet gösteren 27 ayrı türde 84 bin 232 kooperatif vardır.

Bu kooperatifleri tarımsal amaçlı ve tarım dışı amaçlarla kurulanlar olarak ikiye ayıracak olursak; bunlardan 13 bini tarımsal, 71 bini ise tarım dışı amaçlarla kurulmuştur.

Dünya kooperatiflerinin %10’undan fazlası ülkemizde bulunmaktadır.

Bugün sekiz milyonu aşkın insanımızın güçlerini birleştirmeyi başaran kooperatif işletmeler, refah ve zenginliğin gözden ırak hanelere ulaşmasına öncülük etmektedir.

Bugün tarımdan sanayiye, üretimden tüketime, pazarlamadan taşımacılığa, eğitimden krediye kadar çok geniş bir alanda Türkiye ekonomisinin her sektöründe faaliyet gösteren kooperatiflerin, bazı alan ve sektörlerde ciddi bir payı ve ağırlığı bulunmaktadır.

Türlerine Göre Türkiye Kooperatiflerini şu şekilde sınıflandırabiliriz:

  • Tarım Satış Kooperatifleri Birlikleri
  • Kredi ve Kefalet Kooperatifleri
  • Tüketim kooperatifleri
  • Motorlu Taşıyıcılar Kooperatifleri
  • Kadın Kooperatifleri
  • Konut Yapı Kooperatifleri
  • Küçük Sanayi Siteleri Yapı Kooperatifleri
  • Tarımsal Kalkınma Kooperatifleri
  • Sulama Kooperatifleri
  • Su Ürünleri Kooperatifleri
  • Pancar Ekicileri Kooperatifleri
  • Tarım Kredi Kooperatifler
  • Diğer Kooperatifler

KOOPERATİF YILI FAALİYETLERİ

Birleşmiş Milletlerin Uluslararası Kooperatifler Yılı ilan ettiği 2012 yılında ülkemiz kooperatifçiliğinin daha güçlü ve büyük adımlar atmasına hazırlanıyoruz.

Kooperatifçilik bilincinin yaygınlaştırılması, kooperatif işletme türünün geliştirilmesi ve kooperatiflerin küresel ve yerel sorunların çözümüne katkılarının artırılması için her kesimin desteğini bekliyoruz.

Bu amaçlara ulaşmak için yapılacak çalışmaları etkin biçimde sürdürmek üzere ulusal düzeyde Gümrük ve Ticaret Bakanlığı’nın koordinasyonunda bir Komite oluşturulmuştur.

Komite tarafından 2012 yılında düzenlenecek faaliyetlerin neler olacağı ile bunların nasıl yürütüleceğini içeren bir “Eylem Planı” hazırlandı.

Bu çerçevede yıl içinde uygulamaya koyacağımız proje ve eylemlerimizi sizlerle paylaşmak istiyorum. 

TÜRKİYE KOOPERATİFÇİLİK STRATEJİ BELGESİ

Bu yıl içindeki gerçekleştireceğimiz en önemli eylem; sektör, kamu kurumları, üniversiteler ve sivil toplum kuruluşlarının geniş katılımıyla hazırlanan “Türkiye Kooperatifçilik Strateji Belgesi”nin resmi bir belge haline getirilmesi olacaktır.

Değişen Türkiye ve dünya şartları gözetilerek ülkemiz kooperatifçiliğinin ideal yönde geliştirilmesi hedefi çerçevesinde strateji oluşturulması süreci başlatılmıştır.

Bu amaçla çalışmaları yürütülen “Türkiye Kooperatifçilik Stratejisi Belgesi”nin Hükümet Programında uygulamaya konulması hususuna 21. tedbir olarak yer verdik.

Bu belgede; “verimli ve güvenilir ekonomik girişim niteliğini kazanmış bir kooperatifçilik yapılanmasına ulaşmak” amacına yönelik 7 stratejik hedef belirlenmiştir:

  1.  Kamu teşkilatlanması ve kooperatiflere hizmet sunum biçimi yeniden yapılandırılacaktır.
  2.  Eğitim, bilgilendirme ve AR-GE faaliyetleri geliştirilecektir.
  3.  Örgütlenme kapasitesi ve kooperatifler arası işbirliği imkânları arttırılacaktır.
  4.  Sermaye yapısı ile kredi ve finansmana erişim imkânları güçlendirilecektir.
  5.  İç ve dış denetim sistemleri tümüyle revize edilecektir.
  6.  Kurumsal ve profesyonel yönetim kapasitesi arttırılacaktır.
  7.  Mevzuat altyapısı uluslararası esaslara ve ihtiyaçlara göre geliştirilecektir.

Bu stratejik hedefler altında 40 öncelikli eyleme yer verilmiştir.

Eylem planı; belirlenen stratejik hedeflere uygun olarak, hangi eylemin hangi zaman dilimi içinde ve nasıl uygulanacağını tanımlayarak, kooperatifçiliğimizin yol haritası olacaktır.

Bu belge Sayın Başbakanımızın Başkanlığındaki Yüksek Planlama Kurulu’na sunulmuştur. Kurulun onayını takiben bu yıl içinde kamuoyuna detaylı olarak açıklanacaktır. 

KOOPERATİFLERİN DESTEKLENMESİ PROGRAMI (KOOP-DES)

Diğer önemli bir çalışma ise Kooperatiflerin Desteklenmesi Programı (KOOP-DES)’tir.

Mevzuat çalışmalarının yanı sıra, Kooperatiflerin mali imkânsızlıklar sebebiyle gerçekleştiremedikleri üretim ve istihdama katkı sağlayacak “Kooperatiflerin Desteklenmesi Programı (KOOP-DES)” üzerinde çalışmalarımız devam etmektedir.

Bu program ile özellikle dezavantajlı gruplarca kurulan kooperatifleri destekleyerek onların reel sektör içinde daha fazla yer almasını sağlayacağız.

Kooperatiflerin kamudan beklediği destekler konusunda kapsamlı bir ihtiyaç analizi yapılmaktadır.

2012 yılında Etüt ve Uygulama Projesinin yürütülmeye başlanması ile birlikte bu analizler, paydaş kuruluşlar ve sektörle yapılacak çalıştaylarda tartışılıp Program kapsamında verilecek desteklerin çerçevesi netleştirilecektir. 

KOOPERATİF BİLGİ SİSTEMİ (KOOP-BİS)

Bir diğer Projemiz ise, Kooperatif Bilgi Sistemi (KOOP-BİS)’dir.

Kooperatif işlemlerinin elektronik ortamda yapılması, sektöre ilişkin görev ve hizmetlerin daha hızlı, verimli ve etkin yürütülmesi, kooperatiflerin yürüttükleri faaliyetler ile sonuçlarına ilişkin istatistikî veri elde edilmesi, sektör büyüklüklerinin belirlenmesi amacıyla bir bilgi sisteminin oluşturulmasına ihtiyaç duyulmuştur.

Bu Projenin bu yıl içinde tamamlanmasını hedeflemekteyiz.

Bu projeyle, kooperatiflere yönelik kuruluş, işleyiş, denetim, yasal altyapı, bilgilendirme faaliyetlerinde etkinlik ve verimlilik sağlanacaktır.

Sistemin tam olarak işlemesi ile birlikte şu bilgiler yer alacaktır:

  •  Kooperatiflerin genel kurul ortaklar listesinin elektronik ortamda hazırlanabilmesi,
  • Genel kurul başvurularının elektronik ortamda yapılabilmesi,
  • Kooperatif ve üst kuruluşlarının ortaklarının kimlerden oluştuğu,
  • Her vatandaşın ülke düzeyinde hangi kooperatiflerde ortak olduğu ve kişilerin ortalık durumlarının ne durumda olduğu,
  • Bu tür kooperatifler aracılığıyla yapılan işlemlerin bilinmesi,
  • Türleri itibariyle ülke çapındaki kooperatiflerin sektör büyüklüğünün ne olduğunun tespit edilebilmesi.

4572 SAYILI KANUNDA DEĞİŞİKLİK

Pamuk, ayçiçeği, fındık, zeytinyağı, zeytin, üzüm, incir başta olmak üzere 23 farklı ürün alanında faaliyet gösteren tarım satış kooperatifleri ve birliklerinin ürün alımlarının finansmanı için Destekleme Fiyat İstikrar Fonu (DFİF) kaynaklarından 2000-2007 yılları arasında kredi kullandırılmıştır.

2007 yılından bugüne kadar ise bu kredileri tahsil etmeyip, vadelerini her yıl ertelenmekteyiz. Öte yandan ürün alımlarının finansmanına da devam edilmektedir.

Birliklerimize verdiğimiz öneme binaen bu kredilerin vadesi 31 Aralık 2012 tarihine kadar ertelenmiştir.

Bugün faizleriyle birlikte bir milyar lirayı aşan bu kredilerin yapılandırılması ve sürdürülebilir bir finansman modelinin uygulanması ihtiyacı hâsıl olmuştur.

Bu ihtiyaca binaen Gümrük ve Ticaret Bakanlığı olarak 4572 sayılı “Tarım Satış Kooperatif ve Birlikleri Hakkında Kanunda Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun Tasarısı Taslağı” hazırlıklarımız devam etmektedir. İlgili kurum ve kuruluşların görüşleri alındıktan sonra oluşturulacak tasarı Başbakanlığa sunulacaktır.

KOOPERATİFLER YILI EYLEM PLANI

2012 Uluslararası Kooperatifler Yılı Eylem Planı kapsamında yürüttüğümüz diğer çalışmaları ise şöyle özetleyebiliriz.

-      “2012 Uluslararası Kooperatifler Yılı”nı ve kooperatifçiliği tanıtmak üzere bir internet sitesi kurulmuştur. Bu sitede bu yıla ilişkin bilgiler ve etkinlikler yer almaktadır.

-      “2012 Uluslararası Kooperatifler Yılı” temalı hatıra pul ve hatıra para basılması; ilgili kurumlarla çalışılarak programa bağlanmıştır.

-      “2012 Uluslararası Kooperatifler Yılı” temalı Milli Piyango çekilişi düzenlenmesi için çalışmalar devam etmektedir.

-      Yıl içinde kooperatiflerle ilgili tanıtıcı filmler hazırlanacak, kamu spotu olarak görsel medyada yayınlanması sağlanacaktır.

-      Televizyon dizilerinde kooperatifçiliğe vurgu yapılması için yapımcılarla işbirliği içinde çalışılacaktır.

-      Yine bu yıl için hazırlanan tanıtıcı kitapçık, broşür gibi basılı dokümanlarla farkındalık oluşturulacaktır.

-      Birleşmiş Milletlerin belirlediği logo ve sloganlar yazışmalarda kullanılarak, “Kooperatifler Yılı” sürekli gündemde tutulacaktır.

-      Ayrıca, yıl içinde eğitici nitelikteki toplantı ve konferanslar düzenlenerek ülkemizde kooperatif bilincinin artması sağlanacaktır.

-      Kooperatifçilik alanında eğitim yapan öğrencilere burs desteği sağlanacak, yüksek lisans ve doktora tez çalışmaları kooperatif üst kuruluşlarınca desteklenecektir.

-      Üniversitelerin kooperatifçilik bölümlerinden mezun olanların kendi alanlarında, kooperatiflerde istihdam edilmeleri için çalışmalar yapıyoruz.

-      Öğrencilerin girişimcilik yeteneği kazanmaları amacıyla okul kooperatifçiliği özendirilecek, öğrenciler arasında kooperatifçilikle ilgili ödüllü yarışmalar düzenlenecektir. 

-      Bütün kooperatiflerin genel kurullarında bu yıla ilişkin bilgilendirme yapılacaktır.

-      Yıl içinde ilgili Bakanlıklar, yerel yönetimler ve kooperatif üst kuruluşları toplantı, konferans gibi etkinlikler gerçekleştirecektir.

Amacımız, ülke olarak kooperatifçilik alanında sahip olduğumuz potansiyeli daha iyi kullanarak,  ülkemizin 2023 hedeflerine kooperatif sektörünün daha güçlü katkı vermesini sağlamaktır.

2012 Uluslararası Kooperatifler Yılı”nın kooperatiflerimiz ve ülkemiz ekonomisi için faydalı sonuçlara vesile olmasını diliyor, Birleşmiş Milletlerin bu yıl için belirlediği gibi; “Kooperatif İşletmeler Daha İyi Bir dünya Kurar” diyerek hepinize sevgi ve saygılarımı sunuyorum.